Patron

mk.png [307x387] 

                                                                                    

 

MIKOŁAJ KOPERNIK (1473- 1543)

 

 

                Mikołaj Kopernik urodził się 19 lutego 1473 roku w Toruniu jako czwarte z kolei dziecko zamożnego kupca, członka ławy miejskiej, Mikołaja Kopernika, i Barbary pochodzącej z bogatego patrycjuszowskiego rodu Watzenrode. W rodzinnym mieście przyszły astronom spędził dzieciństwo i wczesną młodość. Naukę pobierał zapewne w szkole przy kościele parafialnym p.w. świętych Janów mieszczącej się przy ówczesnej ulicy Szkolnej- dziś Św. Jana. W latach 1491- 1495 studiował w Akademii Krakowskiej, sławnej w całej ówczesnej Europie, na Wydziale Sztuk Wyzwolonych. Na rozwój osobowości Mikołaja Kopernika- obok wykładów uniwersyteckich prowadzonych według zreformowanego programu- duży wpływ wywarła atmosfera miasta przepojona ideami rodzącego się humanizmu. Być może brał udział w dysputach z zakresu literatury i filozofii neopolitańskiej, które odbywały się w Stowarzyszeniu Sodalitas Vistulana działającym pod patronatem wybitnego humanisty i doradcy polskich królów- Pilippa Buonaccorciego zwanego Kallimachem. Obcowanie z wybitnymi przedstawicielami krakowskiego życia intelektualnego dało dobry fundament pod dalszą naukę w słonecznej Italii, dokąd ruszył już jako kanonik Kapituły Warmińskiej w 1496 r. Przez 7 lat na uniwersytetach w Bolonii, Padwie i Ferrarze zgłębiał wiedzę z zakresu matematyki, prawa, medycyny, a przede wszystkim prowadził badania i obserwacje astronomiczne.

W 1503 roku wrócił na Warmię nie tylko z dyplomem doktora prawa kanonicznego, ale również z gruntowną znajomością astronomii, której zamierzał poświęcić dalsze lata. Do ok. 1510 r. był sekretarzem i lekarzem na dworze swego wuja i protektora bpa Łukasza Watzenrode w Lidzbarku Warmińskim, później jako kanclerz przeniósł się do Fromborka. W latach 1519- 1521 był administratorem dóbr kapitulnych w Olsztynie. Doświadczenia wówczas zdobyte skłoniły Go do zajęcia się przygotowaniem reformy monetarnej, której pełną wykładnię zawarł w Rozprawie o biciu monety (De monete cudende ratio, 1528).

Czas wolny od obowiązków administracyjnych poświęcał pracy nad dziełem swego życia- De revolutionibus. Do prowadzonych badań skonstruował skromne instrumentarium składające się z trzech prostych przyrządów opartych na wzorach starożytnych. Należały do niego: quadrant używany do obserwacji Słońca, szczególnie jego wysokości nad horyzontem w samo południe, triquetrum zbudowane z trzech ruchomych długich listew służące do obserwacji Księżyca oraz astrolabium złożone z sześciu odpowiednio rozstawionych kręgów zaopatrzonych w podziałki pozwalające wyznaczyć pozycję Księżyca oraz planet. Na zamku w Olsztynie wykonał astronomiczna tablicę obserwacyjną, prawdopodobnie służącą do badań nieregularności biegu Ziemi wokół Słońca i do wyznaczania momentów równonocnych długości roku zwrotnikowego- podstawowej jednostki kalendarzowej rachuby czasu. Umieszczona na południowej ścianie krużganka tablica jest jedynym zachowanym do dziś Jego instrumentem. Prywatny księgozbiór Kopernika zawierający podstawowe kompedia z zakresu ówczesnej wiedzy astronomicznej, matematycznej, geometrii, filozofii i medycyny, opatrzony licznymi notatkami i autografami znajduje się obecnie wraz z Biblioteką Warmińską w Szwecji.

Na ostateczną wersję rękopisu De revolutionibus złożyło się sześć ksiąg. Pierwsza zawierała główne tezy heliocentryzmu, druga traktowała o pozornym ruchu ciał niebieskich i zawierała wykaz gwiazd, trzecią poświęcił opisowi ruchu Ziemi wokół Słońca, w czwartej przedstawił ruch Księżyca i jego zaćmienia, w piątej i szóstej księdze zawarł naukę o ruchu planet. Dziełu, które stanowiło przewrót w poglądach na budowę świata, poświęcił prawie ćwierć wieku. za namową swojego jedynego ucznia Jerzego Joachima de Toris zwanego Retykiem w 1539 r. wydrukowany egzemplarz dotarł do Fromborka w dniu śmierci Kopernika- 24 maja 1543 r.

Nie wiemy, gdzie znajduje się grób sławnego astronoma. Możemy przypuszczać, iż zgodnie z tradycją został pochowany w katedrze fromborskiej, prawdopodobnie przy jednym z bocznych ołtarzy.